|
CRM Nedir? Nasıl Kurulur?
Nasıl Yönetilir?
Bu makalede, Microsoft CRM’in ne olduğundan, kurulumun nasıl yapıldığından, yönetim araçlarından ve temel kullanıcı tanımlamalarından bahsedilecektir.
Microsoft CRM (Müşteri İlişkileri Yönetimi) Versiyon 1.2 .NET bağlantılı teknolojiler kullanarak satış, müşteri hizmetleri, saha hizmetleri, çağrı merkezi ve pazarlama uzmanları tarafından yapılan günlük işlerin otomatik hale getirilmesini sağlayan bir Microsoft İş Çözümüdür.
Bu makalede CRM kurulumu anlatılacaktır. Kurulum konusunda yapılması gereken her şey adım adım işlenecektir.
Öncelikle CRM’i oluşturan parçalardan bahsedelim.
1. Microsoft CRM Server
Server 2000, 2003, Active Directory, SQL, .NET, Exchange, Biztalk Server ile çalışılabilir. .NET teknolojisi üzerine kurulu olduğu için kullanıcılar Internet Explorer kullanarak web üzerinden bu uygulamaya erişebilirler.
2. Microsoft CRM Sales for Outlook
Kullanıcıların müşteri bilgilerine çevrimiçi ve dışı olarak Outlook kullanarak ulaşmalarını sağlar.
3. Microsoft CRM-Exchange E-mail Router
CRM ve Exchange arasında bir arayüz gibi çalışır. E-mail CRM’e bu router aracılığıyla gelir. E-maillerin CRM’e gönderilip ondan alınabilmesi için Exchange E-mail Router’ın Exchange Server’lardan birine kurulu olması gerekmektedir.
4. Microsoft CRM Integration for Great Plains
CRM iş süreçleriyle ilgili bilgilerin işletmenin tamanında doğru, güncel ve kolay erişilebilir olmasını temin etmek için Great Plains yazılımıyla ortak çalışabilmektedir. Great Plains’deki müşteri, mal ve fiyat bilgileri CRM’e otomatik olarak aktarılmaktadır.
5. Microsoft CRM Data Migration Framework
Başka bir uygulamadan CRM’e bilgi girişini yapabilmek için geliştirilmiş araçlardır. Ana araçlar Common Data Format (CDF) Veritabanı, CDF Başlatma Aracı (konfigürasyon bilgilerini CRM’den alır ve CDF veritabanını oluşturur) ve CDF Migration Aracı’dır.
Bu araçlar verilerin sadece bir kez geçirilmesi için tasarlanmıştır. Var olan verilerin güncellenmesi ve üzerlerine eklenmesi için kullanılamazlar.
CRM’in parçalarından biraz bahsettikten sonra şimdi de CRM’in sürümlerini görelim isterseniz. Her sürümün desteklediği özelliklerle ilgili bir tabloya aşağıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz.
http://www.microsoft.com/BusinessSolutions/crm/crm_edition_comparison.aspx
· Microsoft Business Solutions CRM Sales Standard
· Microsoft Business Solutions CRM Sales Professional
· Microsoft Business Solutions CRM Customer Service Standard
· Microsoft Business Solutions CRM Customer Service Professional
· Microsoft Business Solutions CRM Suite Standard
· Microsoft Business Solutions CRM Suite Professional
CRM Sürüm 1.2’nin özellikleri.
Kurduğunuzda Crystal Enterprise Sürüm 9’un da kurulmuş olduğunu göreceksiniz. Bu sürümle birlikte Almanca, Fransızca ve İspanyolca raporlar, Uluslararası kağıt boyutları (A4); rakamların, para birimlerinin ve tarihlerin yapısının değiştirilebilmesi, geliştirilmiş güvenlik ve raporlar için şifre güvenliği ve parametreli rapor çalıştırabilme özellikleri desteklenmektedir. CRM’i Türkçe kullanmak henüz mümkün değil.
Kurulum İçin
Microsoft CRM Server
1. Yüklemek için domain admin hesabını kullanmanız gerekiyor.
2. Active Directory’nin Native Mod’da olması
3. SQL Server SP3’ün
4. Message Queuing Servisinin yüklü olması gerekiyor.
5. .NET 1.1 ve MSXML 4.0 SP2 gerekiyor ancak bunları kurulumda kendisi yüklüyor.
6. XML parametreleri kullanılarak komut satırından yüklemeyi destekler.
7. Her servis kategorisini başka bir hesapla çalıştırmak mümkün.
8. Crystal Enterprise Sürüm 9’u yüklüyor.
9. Windows Server 2003 ve Exchange Server 2003 üzerine kurulabiliyor.
Microsoft CRM Sales for Outlook Client
1. .NET 1.1 gerekir ancak kendisi kurar.
2. XML parametreleri kullanılarak komut satırından yüklemeyi destekler.
Microsoft CRM-Exchange E-Mail Router
1. XML parametreleri kullanılarak komut satırından yüklemeyi destekler.
2. Exchange Server 2003 üzerine kurulabiliyor.
Yazılım ve Donanım gereksinimleriyle ilgili ayrıntılı bilgiyi şu bağlantıda bulabilirsiniz.
http://www.microsoft.com/businesssolutions/crm/crm_systemrequirements.aspx
CRM’le ilgili ziyaret edebileceğiniz başlıca kaynakları verdikten sonra kurulumun detaylarına geçeceğim.
Genel Bilgi
http://www.microsoft.com/businessSolutions/crm/default.aspx
http://www.microsoft.com/businesssolutions/crm/crm_productoverview.aspx
Lisans ve Satınalma
http://www.microsoft.com/BusinessSolutions/crm/crm_howtobuy_edition.aspx
Uzaktan Eğitim
http://www.microsoft.com/BusinessSolutions/crm_etraining.aspx
SDK
http://msdn.microsoft.com/library/default.asp?url=/library/en-us/CrmSdk/htm/Default.asp
Evet, artık kuruluma geçebiliriz.
Active Directory, SQL Server SP3, Message Queuing, .NET 1.1 yüklü olan makinemıza CRM 1.2 cd’sini taktığımızda karşımıza çıkan ekran şöyledir.
CRM kurulumuna başlamak için birinci seçeneği (Install Microsoft CRM Server) tıklıyoruz. Karşımıza gelen Lisans sözleşmesi ekranında sözleşmeyi kabul edip Next tuşuna basıyoruz.
Bundan sonra bize lisans bilgilerimizi soran bir ekran gelecektir. Buraya lisansı alırken kullandığımız şirket adı ve lisans numarasını girerek Add tuşuna basmamız gerekmektedir.
NOT: CRM’e kullanıcı eklemek için yeni bir lisans alıp eskisini değiştirmeniz gerekmektedir. Örneğin, 10 kullanıcılı bir lisansınız var ve bunu 30 kullanıcıya yükseltmek istiyorsunuz. 20 kullanıcılı ek bir lisans alamıyorsunuz. Onun yerine 30 kullanıcılı bir lisans alıp onu girmeniz gerekiyor.
Lisans konusunda şunu da belirtmemiz gerekiyor ki raporları çalıştırırken CRM 50 kullanıcı lisansına sahiptir. Yani aynı anda 50 kişi rapor çalıştırabilir. Yine de rapor çalıştırılması için kullanılan lisans, raporun çalıştırılmasından ekrana görüntülenmesine kadar geçen zamanda kullanıldığı için çalıştırılma işlemi bittikten sonra raporun ekranda görünüyor olması bu 50 kullanıcı lisansından düşmemektedir.
Eğer yüklü değilse XML Services 4.0 SP2’nin yüklenmesi için sizden onay bekleyen sayfa bizi karşılayan diğer ekran olacaktır. Burada Install components kutucuğunu işaretleyip Next tuşuna basıyoruz.
Bu adımdan sonra sıra CRM’in kullanacağı SQL sunucuyu seçmeye geldi. İşte aşağıdaki gibi bir pencereyle bu soru bize soruluyor. SQL sunucunun adını Server drop-down menüsünden seçiyoruz. Daha önceden CRM kurduysak ve bu bir tekrar kurulum ise Connect to existing databases’i işaretleyip devam etmemiz gerekiyor ancak biz ilk defa kurulum yaptığımız için Create new database seçeneğini işaretleyip Next tuşuna basıyoruz.
Sıra geldi Organizational Unit seçimine. CRM Active Directory ile birlikte çalışıyor ancak Exchange gibi şemada bir değişiklik yapmıyor. Tek yaptığı bu ekranda belirttiğiniz isimle bir OU açıp kendisiyle ilgili grupları bu OU’nun içinde yaratmaktır.
NOT: Daha sonra kullanıcılara roller eklediğimiz ekranda da göreceksiniz ki CRM’in bu rolleri eklemek için yaptığı, AD’de olan kullanıcıları, kendisinin bu adımda oluşturduğu gruplara üye yapmaktır.
Aynı ekranda daha önce girdiğimiz şirket adımızın da Organization Name kısmında yazılı olduğunu göreceğiz. Ekranın alt kısmında yazılan yazıdan da anlaşılacağı gibi şu anda CRM’i kurmakta kullandığımız kullanıcı hesabı aynı zamanda CRM için de Administrator olacak. Bu pencereyi de Next tuşuna basarak geçiyoruz.
CRM’in açtığı gruplar Active Directory Users and Computers’dan görülebilir.
CRM’in .NET üzerinde çalıştığını ve kullanıcıların CRM’e web arayüzü aracılığıyla erişebildiklerini söylemiştik. İşte bunun için IIS kullanılmakta ve şu an karşımıza gelen pencerede bizden CRM’in çalıştırılacağı web sitesinin seçilmesi istenmektedir. IIS’ininzde birden fazla web siteniz varsa Web site listesinden istediğiniz birini seçebilirsiniz ancak herhangi bir ayar yapmadıysanız sadece Default Web Site listelenecektir. CRM’in kurulacağı klasörü değiştirmek istiyorsanız, onu da bu ekranda yapabileceksiniz. Next tuşuna basarak kuruluma devam ediyoruz.
CRM kurulumu sonrası Default Web Site’ın adının Microsoft CRM Version 1.2 olarak değiştiğini ve Crystal WCS ve Microsoft CRM Web Servisi uzantılarının eklendiğini görüyoruz.
Bu pencerede CRM server servislerinin her biri için bu servisleri çalıştırmakta kullanılacak hesapları seçebiliyoruz. Local Sistem hesabı, Network Servis hesabı ve Etki alanı kullanıcı hesabı kullanabiliriz. Biz burada bütün servisler için tek bir hesabın kullanılmasını ve bu hesabın da Sistem hesabı olmasını istediğimizi belirttik. Yine Next ile yolumuza devam ediyoruz.
Evet kurulum bitmek üzere. CRM yüklemesini gerçekleştireceği bütün öğelerle ilgili bir pencere getiriyor şimdi karşımıza. Bu pencerede artık Next tuşunun yerini Install almış. Basıp kurulumu başlatıyoruz.
4, 5, 6 ve 7. satırlarda CRM’in kuracağı veritabanlarının isimlerini görebilirsiniz. Bu veritabanları
<Şirket_adı>_MSCRM
<Şirket_adı>_METABASE
<Şirket_adı>_CRMDistribution
<Şirket_adı>_CRMCRYSTAL
kurulum bittiğinde SQL Server Enterprise Manager’ı açtığınızda işte böyle görünecekler.
İleride yapacağınız yedeklemeler için tabi ki bu veritabanları göz ardı edilemezler.
Sonunda kurulum bittiğinde, sonunda diyorum kurulum biraz sürüyor, karşımıza CRM Sunucusunun başarıyla kurulduğunu ve sistemi tekrar başlatmamız gerektiğini belirten bu mesaj çıkıyor.
Kurulumu başarıyla bitirdik. Bundan sonra biraz da programın nasıl göründüğünden, kullanıcıların nasıl tanımlandığından bahsedip bu makaleyi bitireceğim. CRM konusunda yazacak daha çok şey var elbette ancak başlangıç olarak bunların yol gösterici olmasını umuyorum.
CRM ile birlikte Crystal Enterprise 9 yüklendi demiştik. Acaba bu programa nereden ulaşılır diyorsanız işte yeri.
Crystal Configuration Manager, sorunları belirlemede ve çözmede size yardımcı olacak bir yönetim aracıdır. Crystal ile gelen bütün servislerin bir listesi ve bunların durumları listelenir.
Peki CRM tarafında ne var? Evet All Programs’da Microsoft CRM de eklenmiş. Şimdi de oraya bakalım. CRM üzerinde kendiniz pek çok değişiklik yapabiliyorsunuz. Özel raporlar tasarlamak, programın sekmelerine işinizin ihtiyaçlarına göre yenilerini eklemek ve var olanları değiştirmek mümkün. İş süreçlerinizi de özelleştirebiliyorsunuz. Burada yer alan Workflow Manager, iş süreçlerinizi yönetmeye, Deployment Manager ise yaptığınız özelleştirmelerin yedeğini almanıza, şemada değişiklik yapmanıza, lisans, sunucu ve kullanıcı bilgilerini incelemenize olanak veriyor.
“Tamam çok güzel her şeyin yerini öğrendik ama nasıl çalıştıracağız bunu?” diyorsunuzdur eminim. Çalıştırmak için web arayüzünü yani Internet Explorer’ı kullanacağız. CRM, sunucumuzda bulunan bir web sitesi değil mi? Öyleyse tek yapmamız gereken bir Internet Explorer penceresi açmak ve adres kısmına http://localhost yazmak olacaktır. Başka kullanıcılar girerken de sunucunun adını veya ip adresini yazmaları gerekecektir. CRM Active Directory ile çalıştığı için kullanıcıların kendilerini tanıtmaları için ekstra bir şey yapmalarına gerek yok. Her kullanıcı kendisi için belirlenmiş olan rollerin ona verdiği yetki kadar işi CRM üzerinde yapabilecektir. Tabi biz buraya ulaşmak için IIS’i açıp oradan CRM Server 1.2’yi sağ tuşla Browse da diyebiliriz.
Biz hâlâ CRM’i yükleyen kullanıcıyla bu işi yaptığımız için karşımıza gelen ekran da CRM’in bütün haklara sahip yönetim ekranı olacaktır.
Artık ilk kullanıcımızı yaratabiliriz. Bu ekranda sol üstte bulunan Settings sekmesine bastığımızda karşımıza gelen aşağıdaki ekrandan Business Unit Settings’i seçip buradan da Users’a girdiğimizde artık kullanıcı ekleyebiliriz.
Evet sonunda kullanıcı eklemeye başlıyoruz. Kırmızı olan alanları doldurmamız zorunlu. Ad, Soyad, Domain Logon Name ve Business Unit. Damain Logon name’i verirken Windows 2000 öncesi uyumlu moda yazmamız gerekiyor. İsim olarak John Doe girdim. Domain adı tatooine.com idi. Daha önce Active Directory Users and Computers’da yaratılan test kullanıcısının hesap adını (crmuser1) da girdiğimizde Domain Logon Name şu şekli aldı: tatooine.com\crmuser1
Burada sol tarafta kullanıcıyla ilgili sadece Information diye bir sekmenin var olduğuna dikkat edin.
Bu kullanıcıyı Save tuşuna basarak kaydettiğimizde ise kullanıcı ile ilgili yapabileceğimiz daha pek çok ayarın açıldığını görüyoruz. Buradan kullanıcıyı oluşturduğumuz değişik takımlara üye yapabilir, ona değişik roller atayabilir ve CRM lisansı ile ilişkilendirebiliriz.
Bu ayarları da yaptıktan sonra kullanıcının hesabıyla logon olup CRM’i açtığımızda yönetici hesabının dışında kullanıcının yapabilecekleri ile ilgili daha pek çok menünün açılmış olduğunu görüyoruz. Yönetici ekranında alttaki menü Home, Workplace ve Reports’tan ibaretken şimdi Sales ve Service menülerinin de eklendiğini görüyoruz.
NOT: Kullanıcılar SP2 yüklü Windows XP kullanıyorlarsa aşağıda yer alan bu menüde gezmekte güçlük çekebiliyorlar. Genellikle Error on Page hatası alınıyor. Bunu düzeltmek için Microsoft’tan bir güncellemenin kurulması gerekiyor.
http://www.microsoft.com/downloads/details.aspx?FamilyID=95ed89d0-8b99-4458-b798-90ad5400923e&DisplayLang=en
Yarattığımız bu kullanıcıyı Deployment Manager’da da görmemiz mümkün. Roles kısmında kullanıcıya yüklenmiş roller listeleniyor. İlk pencere geldiğinde sol en üst köşede User: kısmında hiç bir şey yazmaz. Yönetici ekranında kullanıcı ayarlarında kullanıcının ismini Administrator CRM şeklinde değiştirdiğim için burada öyle yazıyor.
Yarattığımız bu kullanıcının CRM menülerinin neler içerdiği konusunda biraz daha fikriniz olması için başka resimleri de aşağıya eklenmiş ancak bunlar için ayrıca açıklama yapılmamıştır.
Hepinize başarılar diliyorum.
Abdullah ŞEN
Kaynak: http://www.microsoft.com/technet/prodtechnol/mscrm/mscrm12/01_Intro.mspx
BASİT ROUTER KONFİGÜRASYONU Cisco cihazlar, grafiksel bir arayüze, bir wizarda sahip olmaması nedeniyle bir çok sistemci - networkcü tarafından soğuk bakılan cihazlardır. Oysa ki her şey dışarıdan bakıldığı gibi zor olmamakta ve yapılandırmanın bir ucundan başlandığı zaman çok kolay olduğu görülmektedir.
Resim 1
Yapılandırılması tamamen komut ile olduğu için ve her bir ayar içinde birden fazla komut kullanıldığı için unutma şansımız %100 diyebiliriz. Bu düşünülerek bizlere yardımcı olacak ve en çok kullanacağımız komut ? (soru işareti) dir. Bilmediğimiz bir çok komut satırında veya komutun satır başlarında soru işaretine bastığımız zaman koşturabileceğimiz ,girilecek komut listelenerek bilgisi bizlere gösterilmektedir.
Yapılandırmaya başlamadan önce vermek istediğim bir başka ipucu ise TAB tuşu kullanımıdır.. Bu tuşu kullanarak girmek istediğimiz bir komutun ilk iki veya aynı karakterler ile başlıyorsa eğer komutun ismine göre üç veya dördüncü karakterini yazıp, TAB tuşunu kullanırsak komutumuz otomatik olarak kendiliğinden tamamlanacaktır. Örnek olarak user moddan Privileged (Enable Mod) geçeceğimiz zaman satırımıza direk Enable yazmamıza gerek kalmadan En yazıp, TAB tuşumuza basarsak ENABLE komutumuz otomatik olarak tamamlanacaktır.
Cisco cihazlar hakkında bilinmesi gereken en önemli iki ipucunu verdikten sonra bu cihazların yapılandırılmasının hiçte zor olmadığını ve sandığımız gibi soğuk cihazlar olmadığını göreceğiz. Makalemizin sonunda yapabilecek olduğumuz işlemler bir CİSCO router’a
· İsim vermek
· Routarımıza Parola tanımlamak
· Routerımıza vermiş olduğumuz parolamızı GİZLEMEK
· Uzakta bulunan Router'ımıza TELNET üzerinden ulaşmak
· İnterface’lerimize IP tanımlamak
· Routerlarımıza DESCIRIPTION (Girişine mesaj) tanımlamak
· Yapmış olduğumuz ayarlarımızı KAYDETMEK
Router> : Kullanıcı modu olup Router üzerinde ki yapılandırmaları sadece görmemize yardımcı olmaktadır. Herhangi bir yapılandırma yapmamız mevcut değildir.
Router# :Privileged mode (özel mod). Routerımızın yapılandırmasını görebilir ve yapılandırailceğimiz bölümdür.
Router(config)# : Routerumuzu, İnterfacelerimizi yapılandırabileceğimiz moddur.
· Router (config-if)#
· Router(config-subif)#
· Router(config-line)#
· Router(config-router)# alt modları mevcutdur.
Her bölümün kendine öz yapılandırma komutları vardır. Routerımız üzerinde bulunan bütün komutları, istediğimiz modlarda koşturacağımız bilgisi yanlıştır. Doğru yazmış olduğumuz bir komutu, yanlış bir modda (bölüm) altında çalıştırmaya kalkarsak bunu belirten bir hata mesajı ile karşılaşacağız.
Resim 2
User (kullanıcı) moddan Privilege (enable) modda yükselmek için user mod içerisinde en yazıp tab tuşuna basmamız veya direk olarak enable yazıp bir üst moda geçmemiz mümkündür.
Resim 3
Enable mod içerisinden, Global Configured (Routerimizi yapılandırma) Moduna yükseltmek için ise configure terminal (con t) yazmamız yeterlidir.
Routerimızın sahip olduğu bölümleri merdiven olarak tanımlarsak eğer, normal hayatta belki merdivenleri iki iki çıkabiliriz ama bir router üzerinde mod atlayacağımız zaman sırasıyla modları takip etmemiz gerekecektir. Örnek verirsek Kullanıcı modundan, Global Konfigürasyon moduna gidebilmek için Enable moda girmemiz kaçınılmaz bir şarttır.
Resim 4
Routerimizin Konfigürasyon modunda Routerımıza isim vermek için hostname router ismi yazmamız yeterlidir. Vereceğimiz bu isim routerimizin bulunmuş olduğu şubenin ismi (Ank Sb. Kastamonu Şb, İstanbul Sb) Gibi isimler seçebiliriz. Resim dörtde görüldüğü üzere komutumuzdan sonra satırımızın başında Routerimizin ismi yazmaktadır.
üzere komutumuzdan sonra satırımızın başında Routerimizin ismi yazmaktadır.
Resim 5
Routerimiza Parola belirlemek için Enable mod içerisinde enable password belirlediğimiz parolamız (FAKAONLINE.COM belirlemiş olduğum paolam) yazıp enterlamamız yeterlidir.
Resim 6
Resim 5 de belirtilen komutumuzu koşturdukdan sonra artık Enable moda (routerimizi yapılandırma bölümü) geçmek istediğimiz zaman bizden parola istemektedir. Üç sefer yanlış girme hakkımız olup, parolamızı yanlış girdiğimiz zaman bizleri kullanıcı moduna geri göndermektedir.
Resim 7
Eğer parolamızı secret (gizli) hale getirmezsek enble mod içerisinde show runnig-config komutu koşturulduğu zaman ayarlamış olduğumuz yapılandırmamız ile birlikte bizlere parolamızı da göstermektedir.
Resim 8
Parolamızı gizlemek için yapılandırma bölümü içerisinde enable secret parolamız (PASSWORDFAKA belirlemiş olduğum gizli parolamdır) yazmamız yeterlidir.
NOT : Burada belirlemiş olduğumuz parolamız daha önceden belirlemiş olduğumuz parolamızdan farklı olmak zorundadır ve burada belirlemiş olduğumuz parolamız daha baskın olup diğer parolamızı devre dışı bırakacaktır.
Resim 9
Parolamızı gizledikten sonra yapılandırmamıza baktığımıza parolamızın algoritmasını bizlere göstermektedir.
Resim 10
Uzakta bulunan subelerimizde ki routerlarımızı veya bir destek firmasıysak müsterilerimizin routerlarını merkezden, iş yerimizden yapılandırmamız gerekebilir. Uzakta yönetebilmemiz için gerekli olan servis Windows işletim sistemimizde bulunan Telnet servisimizdir. Command Promtdan routerimizin dış bacağına telnet attığımız zaman gerekli yapılandırmaları yapabiliriz. Yalnız bu işlemi yapabilmemiz için routerimiza bir parola vermemiz zounludur. Aksi takdirde routerimiza giriş yapamamaktayız. Servisin hazır olmadığını belirten bir uyarı mesajı ile karşılaşmamız kesindir.
Resim 11
Routerımızın telnetine parola verebilmek için Konfigurasyon modundan line vty 0 4 komutunu koşturarak bağlantı yapılandırma (config-line) moduna geçiş yapıyoruz. Bu bölüm altında koşturacak olduğumuz komut ise password belirlemiş olduğunuz parolamız (fakaonline.com benim belirlemiş olduğum telnet parolasıdır) girerek telnet şifremizi belirleyebliyoruz.
Resim 12
Telnet parolası belirledikten sonra artık uzakda ki bir lokasyondan bu lookasyon ister şirketimiz, ister routerimiza bağlı bulunan br merkrzimi, subemiz olmaksızıb routırımızı yapılandırabiliyoruz.
Resim 13
User mod içerisindeyken show ip interface brief (ip adreslerini göster) komutumuzu kullanarak routerımıza tanımlamış olduğumuz ip adreslerini görebiliriz.
Serial İnterface : Routerimizin dış bacağına bağlı bulunan interfacemizdir.
Ethernet : Routerimizin iç bacağıdır. Bazı routerlarda Fast ethernet olarak geçmektedir.
İnterfacelerimizin sonunda bulunan rakamlar ise serial0, ethernet0, ethernet1 vb. routerımızın sahip olduğu serial veya ethernet giriş sayısını belirlemektedir. Routerımızın sahip olmuş olduğu özelliklere göre serial interface sayısı arttırılmaktadır.
Örnek verecek olursak Cisco 2800 model Router üzerinde default olarak bir adet serial interface gelmektedir ve sadece bir subeyi bağlayabiliriz. İleride bu routerimiza başka bir şubemizi daha bağlamak istediğimiz zaman yeni bir serial interface alıp üzerine montajını yaptıkdan sonra gerekli ayarlamadan sonra ikinci ve hatta 3ncü şubelerimizi bu routerimiz üzerinden birbirlerine bağlamamız mümkündür. Alacak olduğumuz Routerimizı tamamen şirketimizin yapısına ve ileriye yönelik açılacak olan şube sayımıza göre belirlememiz ileride oluşabilcek problemlere karşı çözüm olacaktır.
Resim 14
Routerimiz üzerinde bulunan interfacemize ip tanımlamak için sıraıyla izlenmesi gereken yol
· İnterface ethernet 0 (sıfır ethernet numaramızdır). Routerımız üzerinde bulunan 0 (sıfır) nolu interfacemizin içerisine giriyoruz.
Not : Bazı routerlarda ethernet interface yerine fastethernet olarak geçmektedir. Komutumuzu da sahip olduğumuz router özelliğine göre fastethernet0-1-2 olarak değiştirmemiz gerekecektir.
· İp addres <routerimizin sahip olacağı ip> <network maskı> girip enter tuşuna basıyoruz
· No shutdown komutu ile Ethernet0 nolu interfacemizi aktif hale getiriyoruz. Aktif hale geldikten sonra bağlantıları doğru yapıldıysa eğer interfacemizin up (çalışır) durumda olduğunu belirten otomatik bir mesaj alacağız.
· Exit komutuyla ethernet0 interfacemizin içerisinden çıkıyoruz.
Resim 15
Serial interfacemizide aynı mantık ile yapılandırıyoruz..
Resim 16
Yapılandırmamız dan sonra interfacelerimize vermiş olduğumuz ip leri tekrardan görebiliriz. Protokol olarak herhangi bir bağlantı yapmadığımız için serial interfacemiz bölümünde protokol down (kapalı), ethernet bölümü altında ise protokol up (çalışır durumda) olduğunu görebiliyoruz. Bağlantılar doğru olduğu zaman, Routerimizi GW olarak gösteren bütün host makinlerimiz routerimiza ulaşabilir durumda olacaktır.
Protokolün ne olduğunu anlatmamız gerkirse eğer bir başka router ile bağlantı türüdür.
Resim 17
Cisco cihazlar üzerinde yapılacak olan bağlantı türleri yukarıda bulunan resimde gözükmektedir. Bu protokol yapılandırmalarını diğer makalelerimizde değineceğiz.
Resim 18
Routerimiz üzerinde çalışan Protokol tiplerini görmek için ise show protokols komutunu koşturmamız yeterlidir. Yukarıda belirttiğim gibi, bu resimde demiş olduğumuz açıklamayı onaylamaktadır ve Bağlantılar doğru olduğu zaman, Routerimizi GW olarak gösteren bütün host makinlerimiz routerimiza ulaşabilir durumda olacaktır
Resim 19
Telnet ile routerimiza uzaktan bağlandığımız zaman hangi şubede ki veya hangi müşterimizin routerina bağlandığımızı görmek, yanlış bir routeri yapılandırmayı önlemek için routerimizin girişine başlık koyabiliriz. Bu başlığı koymak için routerimizin konfigürasyon modunda banner motd ŞUBE ISMI komutunu koşturmamız yeterlidir.
Resim 20
Routermiza başlık belirledikten sonra Routerimiz her yapılandırmak üzere içine girdiğimizde bizleri bu başlık karşılayacaktır.
Resim 21
Routerimizin içine girdiğimiz zaman belirlemiş olduğumuz başlıkları ethernet portlarımıza da belirleyebiliyoruz. İsim verecek olduğumuz ethernetimizin içine girdikten sonra desciription ethertnetimizin bağlı bulunduğu departman ismi ni yazmamız yeterlidir.
Resim 22
Routerlarımız üzerinde bu kadar ayarı yaptıkdan sonra yapmış olduğumuz ayarlar routerimiz üzerinde bulunan NWRAM veya Routerımızın özelliğine göre FLASH belleğine kaydedilmektedir. Ayarlarımızı kaydetmek için Enable mod içerisinde copy runnig-config startup-config komutunu koşturduğumuz zaman Routerimizin açılışına bu bilgilerimiz kaydedilmektedir.
Resim 23
· Routerimiz üzerinde bulunan NWRAM imizin, Flash Belleğimizin yeterli olmadığı zamanlarda,
· Routerimizin açılışını hızlandırmak istediğimiz zamanlarda
· Veya yapmış olduğumuz yapılandırmaların bir yedeğini almak istediğimiz zamanlarda
Copy runnig-config tftp tftp server ip adresi komutunu koşturduğumuz zaman routerimiz üzerinde bulunan ve yapılandırmış olduğumuz bütün yapılandırmalar otomatik olarak belirlemiş oluğumuz TFTP serverimiza kaydedilecektir.
Bu teftp serverimiz server işletim sistemine sahip olması zorunlu değildir. Cisco cihazlarımız için TFTP server olarak belirlemiş olduğumuz makinenin üzerine TFTP server yazılım programını yüklememiz ve Routerimiza direk olarak bağlı olması, programımızın çalışır durumda olması yeterlidir.
Örnek TFTP server yazılımları WinAgentTftp, TFTPSrvc2001 , TFTPServer1-1-980730 vb. 3rd Party programları Windows XP yüklü bir makine üzerine yüklesek bile TFTP server olarak kullanabiliriz.
Görüldüğü üzere Cisco Cihazları yapılandırılması hiçde zor olmayan ve sektör içerisinde bulunacaksak eğer bir gün muhakkak karşımıza çıkacak olan yapmış olduğu işlerde kendini kanıtlamış ürünlerdir.
Yapılandırmaları modellerine göre farklılık göstersede, mantığı geçmişten beri hep aynıdır. Bilemediğimiz yerde sormuş olduğumuz soru işareti komutu olduğu sürece çıkacak her yeni routeri yapılandırmamız çok kolaydır.
ISA Server kullamarak Exchange Server pek çok değişik yöntem ile yayınlanabilmektedir ( daha önceki makalelerimde bundan bahsetmiştim ) , ancak bunlardan en çok kullanılanı , OWA ( Outlook Web Access )dır. Biz sistem yöneticileri için yayınlanması kolay ve güvenli bir hizmettir. Exchange Server a kullanıcıların dışarıdan mail client yazılımları ile ( outlook vb. )bağlanmaları sistemimizi yoracaktır. Özellikle POP3 servisinin açılması ve kullanıcıların bu servisi kullanmasına izin vermek exchange serverımız hem yoracak hemde tehlikeye sokacaktır. POP3 servisinde mailler direk olarak sunucudan client a yüklendiği için yüklü mail alımları ve gönderimlerinde gerek exchange server , gerekse exchange server ın internet bant genişliği bundan negatif olarak etkilenecektir. Ayrıca POP3 protokolünde şifreler clear text olarak gönderildiğinden de paketlerin sniff edilerek şifrelerin alınması çok kolaydır.
Bu sebeplerden dolayı biz sistem yöneticileri çalışanların şirket dışında ikende maillerine bakmalarını sağlamak için , exchange server ın standart bir özelliği olan OWA yı SSL li bir şekilde yayınlamamız gerekmektedir.
Bu işlem için şirketinizde bir takım servislerin kurulu ve çalışıyor olması gerekmektedir. Bunlar aşağıdaki gibidir.
Domain Controller ( DC )
Exchange Server
Internet Security and Acceleration
Certificate Authority (CA )
BU servilerin kurulumu tamalandıktan sonra , Exchange Server ın kurulumu ile beraber çalışmaya başlayan OWA ya IIS yönetim konsolu ile CA den bir sertifika almanız gerekmektedir. Bu sertifikayı aldıktan sonra ise sertifikayı export etmemiz gerekmektedir . ( bu konu , daha önceki makalemde anlatılmıştı ; bkz ; http://www.sistemuzmani.com/Articles/Details.aspx?aId=1000000574 )
Export edilen sertifika ise ISA üzerine import edilmelidir. (bu konu , daha önceki makalemde anlatılmıştı ; bkz ; http://www.sistemuzmani.com/Articles/Details.aspx?aId=1000000575 )
BU işlemleri gerçekleştirdikten sonra ise artık makalemize başlayabiliriz. Diğer makalelerimden farklı olarak ISA 2006 , ISA 2004 e göre farklı bir OWA arayüzüne ve yayınlama prosedürüne sahiptir. Bu nedenle her ne kadar ISA 2004 e benzerlik göstersede değişen pek çok kısım bulunmaktadır.
Sertifika import edildikten sonra ISA yönetim konsolunu açıyoruz.
Şekil – 1
ISA yönetim konsolunda Firewall Policy kısmında sağ tarafta bulunan menüden “Publish Exchange……” seçeneğini seçiyoruz.
Şekil – 2
Oluşturacağımız kurala bir isim veriyor ve ilerliyoruz.
Şekil – 3
Exchange Server ın ISA üzerinden yayınlanmasının bir den çok yöntemi vardır. Biz bunlardan OWA yayınını kullanacağızmı için burada OWA yı seçiyor ve ilgili exchange sürümünüde belirledikten sonra ilerliyoruz.
Şekil - 4
Tek bir server yayınladığımızdan dolayı ilk seçeneği seçiyor ve ilerliyoruz
Şekil – 5
Amacımız ilk makalemden farklı olarak SSL üzerinden bir web sitesi yayınlamak olduğu için ( OWA nihayetinde bir web sitesidir ) ben ilk seçeneği seçiyorum. Bu ilk seçenek bana ISA Server ile yayınlanan Web server arasında SSL kullanılarak bir iletişim sağlanacağını belirtir. BU sayede şirket içerisindeki sniffer lara karşıda önlem almış oluyoruz.
Şekil – 6
Yayınlamak istediğimiz server ın FQDN ismini yazmamız gerekmektedir. Domain ismim “hakanuzuner.com” bende https://mail.hakanuzuner.com/exchange şeklinde bir yayınlama yapacağım . ( şirket içi domain ismi ile yayınlayacağım domain birbirinden farklı ise dns te bu yeni domain için bir zone açmam gerekli. )
Şekil – 7
Sizin mail sunucunuza kullanıcıların hangi adresten bağlanmalarını istiyorsanız bu adresi yazıyorsunuz
Şekil – 8
Tanımlı bir listener yok o nedenle “New” diyerek tanımlıyoruz.
Şekil – 9
Listener için bir isim veriyoruz.
Şekil – 10
Bu alanda ise istemci makine ile ISA Server arasındaki bağlantının nasıl olacağına karar veriyoruz. SSL li bir yayın yapmak istediğim için ilk seçenekte Exchange Server ( OWA ) ile ISA arasındaki trafiği SSL li yapmıştık , şimdi bu güvenliği tamalayacak ikinci kısma geldik , exchange ten SSL ile gelen veri ISA server dan istemciye nasıl gidecek ? tabiki bunu biz SSL ile göndereceğiz , bunun için ilk seçenek seçilir.
Şekil – 11
İsteklerin nereden geleceğini tanımlıyoruz . Şirket içerisinden gelen isteklerinde dinlenmesini istiyorsanız “internal” ıda seçebilirsiniz.
Şekil -12
Yayınlamada kullancağımız sertifikayı göstermemiz gerekmektedir. Bu sertifika diğer makalelerimde detaylı bir şekilde anlatmış oldum , OWA için CA den alınan ardından Exchange makine üzerinde export edilip , ISA üzerinde import edilen sertifikadır. “Select Certificate” diyere kisa server üzerinde yüklü olan sertifikalardan ihtiyacımız olanı seçiyoruz.
Şekil – 13
Sertifikamızı seçiyoruz.
Şekil - 14
Ardından “next” diyerek ilerliyoruz.
Şekil -15
Bu kısımda ise “HTML Form Authentication” ı seçip alt taraftan Active Directory (Windows)’ u işaretleyelim
Şekil – 16
Bu pencerede eğer şirket içerisindeki bir ISA Server a login olmamız halinde diğerlerine login olmamıza gerek kalmamasını sağlayan Single Sign On seçeneğini görüyoruz. Bu yayınlama için gerekli bir seçenek değildir.
Şekil – 17
Oluşturduğumuzun Listener ın bir özetini görmekteyiz , Finish diyerek Listener’ı tamamlıyoruz.
Şekil - 18
Listener tamamlandı ve ilerliyoruz
Şekil -19
Bu Ekranı ise olduğu gibi bırakıyoruz ve ilerliyoruz
Şekil -20
Bu ekranda ise User seçme şansımız bulunmaktadır , dışarıdan gelen kullancılar internet ortmaıdnan geldiği için buradaki user kısmında “All Users” a izin vemrek daha doğru olacaktır.
Şekil – 21
hakkında özet bilgiyi görüyoruz ve Finish diyerek kuralımız tamamlıyoruz. Artık user ların kullanımına hazırız . Kullanıcılarımız OWA ya giriş yapacaklarında artık karşılarına aşağıdaki gibi bir ekran çıkacaktır.
Şekil - 22
Şirket içerisinden veya şirket dışından kullanıcılarınız ; https://mail.hakanuzuner.com/exchange yazmaları halinde ISA 2006 nın sahip olduğu yeni OWA arayüzü ile karşılaşacaklar ve bu sayede daha hızlı ve güzenli bir hizmet alacaklardır.
( Clientlar Error:12250 hatası alırlar ise http://www.sistemuzmani.com/Articles/Details.aspx?aId=1000000759 makalesinin sonundaki detaylı açıklamaya bakabilirler. )( şirketinizin bir domain i yok ise bir hostin firmasından örn : piramit.com kendinize bir domain satın almalı ve mx ile ptr kayıdı açtırmalısınız. Bu kayıtlar için sizden istenen ip adresi olarak ise exchange server ın internete çıkış ip adresini yani adsl modem ise adsl modemin sabit ip adresini vermelisiniz. Ayrıca adsl modem üzerinde 25 ile 443 nolu portlarıda exchange server a yönlendirmeli ve exchange server ın gateway inide adsl modem olarak ayarlamalısınız )
|
